Abrazja zębów
Czym jest abrazja zębów?
Abrazja zębów to proces mechanicznego ścierania twardych tkanek zęba (szkliwa oraz zębiny) wywołany przez czynniki zewnętrzne niezwiązane ze kontaktowaniem się zębów przeciwstawnych. Ubytek ten powstaje najczęściej w wyniku przewlekłego drażnienia fizycznego – m.in. zbyt agresywnego szczotkowania zębów, stosowania twardego włosia, past o wysokim współczynniku ścieralności (RDA) lub nawykowego gryzienia twardych przedmiotów. Proces ma charakter postępujący i przewlekły, a nieleczony doprowadza do uszkodzenia bariery ochronnej zęba, odsłonięcia kanalików zębinowych, dotkliwej nadwrażliwości oraz powstawania tzw. ubytków klinowych w okolicy przydziąsłowej, wymagających specjalistycznego leczenia stomatologicznego.
Jakie są przyczyny i objawy abrazji zębów?
Abrazja zębów rozwija się stopniowo w wyniku powtarzalnych urazów mechanicznych o niewielkiej sile. Najczęstszą przyczyną ubytków abrazyjnych jest nieprawidłowa technika higieny jamy ustnej – szorowanie zębów ruchami poziomymi przy zbyt silnym nacisku szczoteczki. Problem potęguje wybór szczoteczek z twardym włosiem oraz używanie past wybielających o wysokim stopniu ścieralności (RDA > 70-80). Do powstawania ubytków abrazyjnych przyczyniają się również nawyki parafunkcyjne, takie jak obgryzanie paznokci, przygryzanie długopisów, trzymanie w ustach igieł czy niewłaściwe stosowanie wykałaczek. Abrazję należy odróżnić od atrycji (ścierania zębów o zęby, np. w przebiegu bruksizmu) oraz erozji (ubytków chemicznych wywołanych kwasami).
Objawy abrazji na wczesnym etapie bywają ignorowane przez pacjentów. Z czasem w okolicy szyjek zębowych tworzą się charakterystyczne ubytki w kształcie klina o gładkich, twardych ścianach (ubytki klinowe). Odsłonięcie zębiny skutkuje ostrą, kłującą nadwrażliwością na bodźce termiczne (zimno, gorąco) oraz chemiczne (kwaśne i słodkie potrawy). W zaawansowanym stadium dochodzi do widocznego skracania się koron zębowych, pękania szkliwa na brzegach siecznych oraz estetycznego pogorszenia wyglądu uśmiechu.
Jak wygląda diagnostyka i kiedy udać się do stomatologa?
Wizyta u lekarza dentysty jest konieczna natychmiast po zauważeniu pierwszych ubytków przydziąsłowych lub przy wystąpieniu dokuczliwej nadwrażliwości. Diagnostyka w klinice stomatologicznej opiera się na dokładnym badaniu podmiotowym (wywiadzie dotyczącym nawyków higienicznych i diety) oraz badaniu przedmiotowym jamy ustnej przy użyciu mikroskopu lub lup stomatologicznych.
W trakcie oceny klinicznej stomatolog różnicuje abrazję od innych typów ubytków niepróchnicowego pochodzenia. Do precyzyjnej oceny stopnia utraty tkanek oraz wykluczenia towarzyszących uszkodzeń miazgi stosuje się cyfrowe skanowanie łuków zębowych oraz diagnostykę radiologiczną (RTG przyległe lub tomografię stożkową CBCT). Wczesne rozpoznanie pozwala zahamować proces niszczenia szkliwa i uniknąć powikłań endodontycznych.
Nowoczesne metody leczenia i redukcji abrazji zębów
Leczenie abrazji zębów wymaga dwutorowego działania: wyeliminowania przyczyny pierwotnej oraz estetycznej i funkcjonalnej odbudowy utraconych tkanek. Pierwszym etapem jest modyfikacja nawyków pacjenta, przeprowadzenie instruktażu prawidłowego szczotkowania metodą wymiatającą (Roll) oraz dobór preparatów o niskiej ścieralności i właściwościach remineralizujących.
W zależności od stopnia zaawansowania ubytków stosuje się następujące procedury stomatologiczne:
Leczenie zachowawcze i odbudowa kompozytowa: Niewielkie i średnie ubytki klinowe uzupełnia się światłoutwardzalnymi materiałami kompozytowymi nowej generacji, które idealnie imitują naturalne szkliwo i zabezpieczają odsłoniętą zębinę.
Bonding estetyczny: W przypadku starcia brzegów siecznych i powierzchni licowych stosuje się precyzyjny bonding, przywracający prawidłowy kształt zębów bez konieczności ich szlifowania.
Leczenie ortodontyczne: Jeżeli abrazji towarzyszą nieprawidłowości w obciążeniu łuków zębowych, wskazane bywa podjęcie leczenia ortodontycznego, aby zapobiec dalszym mikrourazom mechanicznym.
Powiązane pojęcia
Sekcja ekspercka
Odbudowa zębów zniszczonych w wyniku abrazji wymaga ogromnej precyzji oraz dogłębnej analizy warunków okluzyjnych pacjenta. Sama aplikacja materiału kompozytowego w miejscu ubytku klinowego nie przyniesie długotrwałego efektu, jeśli nie wyeliminujemy sił przeciążających oraz błędów w codziennej higienie.
Prawidłowe odtworzenie anatomicznego kształtu szyjki zębowej ma kluczowe znaczenie dla zdrowia tkanek przyzębia – niewłaściwie wyprofilowane wypełnienie może drażnić dziąsło i prowadzić do jego recesji. W naszej praktyce stawiamy na materiały o najwyższym stopniu mikrohybrydowości i wysoce estetycznym polerowalności, co gwarantuje szczelność i naturalny wygląd odbudowy na lata.
Najczęstsze pytania pacjentów
Abrazja powstaje w wyniku działania mechanicznych czynników zewnętrznych (np. zbyt twarda szczoteczka, obgryzanie przedmiotów). Atrycja to ścieranie się zębów o zęby przeciwstawne podczas żucia lub zgrzytania (bruksizm). Erozyjne ubytki szkliwa są natomiast skutkiem chemicznego działania kwasów (np. z cytrusów, napojów gazowanych czy przy refluksie żołądkowym).
Zabieg odbudowy ubytków abrazyjnych za pomocą materiału kompozytowego jest całkowicie bezbolesny. Przed rozpoczęciem opracowywania ubytku lekarz podaje nowoczesne znieczulenie miejscowe, co gwarantuje pełen komfort pacjenta podczas całej procedury.
Szkliwo zębowe nie ma zdolności do samoregeneracji - raz utracona tkanka nie odbuduje się samoistnie. Możliwe jest jedynie zatrzymanie procesu dalszej utraty tkanek poprzez zmianę nawyków oraz estetyczne odtworzenie ubytku za pomocą materiałów stomatologicznych w gabinecie.
Osoby z ubytkami abrazyjnymi powinny wybierać pasty o niskim wskaźniku ścieralności (RDA poniżej 30-50), zawierające fluor lub hydroksyapatyt. Należy bezwzględnie unikać drastycznych past wybielających oraz domowych domieszek (np. sody oczyszczonej), które działają na szkliwo jak papier ścierny.